Anayasa mahkemesinin kararından sonra 12 Eylül'de halk oyuna sunulacak konular şu şekilde.Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılmaz.
Herkes, kendisiyle ilgili kişisel verilerin korunmasını isteyebilir.
Yurt dışına çıkış hâkim kararına sınırlanır.
Her çocuk, korunma ve bakımdan yararlanma, yüksek yararına açıkça aykırı olmadıkça, ana ve babasıyla kişisel ve doğrudan ilişki kurma ve sürdürme hakkına sahiptir. Devlet, her türlü istismara ve şiddete karşı çocukları koruyucu tedbirleri alır.
Aynı zamanda ve aynı iş kolunda birden fazla sendikaya üye olunamaz yasağı kalkıyor.
Memurlar ve diğer kamu görevlileri toplu sözleşme yapabilecek, memurlar disiplin cezalarını yargıya taşıyabilecek.
Partisinin kapatılmasına neden olan milletvekilinin milletvekilliğinin sona ermesi uygulaması kalkıyor.
Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Meclis Başkanı görev süresi ilk seçimde iki yıl olacak.
YAŞ kararlarına karşı yargı yolu açılacak.
Adalet hizmetleri ile savcıların idarî görevleri yönünden Adalet Bakanlığınca denetlenecek.
Askeri yargı, devletin güvenliğine, anayasal düzene karşı suçlara ait davalara bakamayacak.
Anayasa Mahkemesi onyedi üyeden oluşacak, TBMM üye seçebilecek, üyeleri 12 yıl için seçilecek. Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru yapılabilecek, iki bölüm ve Genel Kurul halinde çalışacak. Siyasi parti kapatma ile Yüce Divan yargılamalarına Genel Kurul bakacak.
Askerî Yargıtay ile AYİM’in kuruluşu, işleyişi, yargılama usulleri, mensuplarının disiplin ve özlük işleri mahkemelerin bağımsızlığı ve hâkimlik teminatı esaslarına göre kanunla düzenlenir.
HSYK, 22 asıl ve 12 yedek üyeden oluşacak, Başkanı Adalet Bakanı olacak, Müsteşarı doğal üye olacak. Birinci sınıf hakim ve savcılar ile idari yargı hakim ve savcıları da Kurul’da görev yapacak.
Ekonomik ve Sosyal Konsey Anayasa’ya girdi.
12 Eylül dönemi yöneticilerinin dokunulmazlık zırhı kalkıyor.
Anayasa Değişlik paketi kabul edilirse neler olacak
Eylül'de halk oylamasına sunulacak 5982 sayılı “Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun”, Anayasa Mahkemesi ve HSYK'nın yeniden yapılandırılması, Meclis Başkanı, Genelkurmay Başkanı, Kuvvet Komutanları ve Jandarma Genel Komutanı'nın Yüce Divanda yargılanması, memurlara toplu sözleşme hakkı verilmesi gibi birçok yeni düzenlemeyi içeriyor.
Anayasa Mahkemesi, Anayasa değişikliğine ilişkin kanunun Anayasa Mahkemesi ve HSYK'ya aday üye belirlemek için yapılacak seçimlerde “her üye veya hakim/savcının bir adaya oy verebileceğine” ilişkin hükümlerini iptal etmişti.
Yüksek mahkeme ayrıca, HSYK'ya “iktisat ve siyaset bilim dalları” ile “üst kademe yöneticileri” arasından üye seçiminin de iptaline karar vermişti.
Anayasa Mahkemesi Başkanı Haşim Kılıç, dün kararı açıklarken, Anayasa değişikliğine ilişkin paketin referanduma götürülmesinde sakınca olup olmadığı yönündeki bir soruya, “Bir sıkıntı yok, rahatlıkla 26 madde de referanduma götürülebilir nitelikte” yanıtını vermişti.
DEĞİŞİKLİK PAKETİ
5982 sayılı “Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun”a göre, kadın-erkek eşitliği konusunda alınacak tedbirler, Anayasanın eşitlik ilkesine aykırı olarak yorumlanamayacak.
Çocuklar, yaşlılar ve özürlüler ile harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılmayacak.
Herkes kendisi ile ilgili kişisel verilerin korunmasını isteme hakkına sahip olacak. Bu hak, kişinin kendisiyle ilgili kişisel veriler hakkında bilgilendirme, bu verilere erişme, bunların düzeltilmesini veya silinmesini talep etme ve amaçları doğrultusunda kullanılıp kullanılmadığını öğrenmeyi de kapsayacak.
Kişisel veriler ancak kanunda öngörülen hallerde veya kişinin açık rızası ile işlenebilecek.
Yurt dışına çıkma hürriyeti ancak suç soruşturması veya kovuşturması nedeniyle ve hakim kararıyla sınırlandırabilecek.
Her çocuk, korunma ve bakımdan yararlanma, yüksek yararına açıkça aykırı olmadıkça ana ve babası ile kişisel ve doğrudan ilişki kurma ve sürdürme hakkına sahip olacak. Devlet, her türlü istismara karşı çocukları koruyucu tedbirleri alacak.
TOPLU SÖZLEŞME HAKKI
Aynı iş kolunda birden fazla sendikaya üye olunabilecek. Memurlara ve diğer kamu görevlilerine toplu sözleşme yapma hakkı tanınacak. Toplu sözleşme yapılması sırasında uyuşmazlık çıkması halinde, taraflar Kamu Görevlileri Kuruluna başvurabilecek. Kurul kararları, kesin ve toplu sözleşme hükmünde olacak. Toplu sözleşme emeklilere de yansıtılacak.
Greve katılan işçilerin ve sendikanın kasıtlı veya kusurlu hareketleri sonucu grev uygulanan iş yerinde neden oldukları maddi zarardan sendika sorumlu tutulamayacak. Siyasi amaçlı grev ve lokavt, dayanışma grevi ve lokavtı, genel grev ve lokavt, iş yeri işgali, iş yavaşlatma, verim düşürme ve diğer direnişlere ilişkin yasaklar kaldırılacak.
“Kamu Denetçiliği Kurumu” (ombudsmanlık) oluşturulacak. Kurum, TBMM Başkanlığına bağlı olarak kurulacak ve idarenin işleyişi ile ilgili şikayetleri inceleyecek. Kamu başdenetçisi TBMM tarafından gizli oyla ve 4 yıl için seçilecek.
Milletvekilliğinin düşürülmesi uygulaması kaldırılacak. TBMM Başkanlık Divanı 2. dönem sonuna kadar görev yapacak.
YÜKSEK ASKERİ ŞURA KARARLARI
Yüksek Askeri Şuranın (YAŞ) terfi işlemleri ile kadrosuzluk nedeniyle emekliye ayırma hariç her türlü ilişik kesme kararlarına karşı yargı yolu açılacak. İdari yargı, idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ile sınırlı olacak, “yerindelik denetimi” yapılamayacak.
Memurlara verilen uyarma ve kınama cezaları yargı denetimine açılacak.
Adalet hizmetleri ile savcıların idari görevleri yönünden Adalet Bakanlığınca denetimi, adalet müfettişleri ile hakim ve savcı mesleğinden olan iç denetçiler araştırma, inceleme ve soruşturma işlemleri ise adalet müfettişlerince yapılacak.
ASKERİ YARGI
Askeri yargının görev alanı yeniden belirlenecek. Askeri yargı, askeri mahkemeler ve disiplin mahkemeleri tarafından yürütülecek. Askeri mahkemeler, asker kişiler tarafından işlenen askeri suçlar ile bunların asker kişiler aleyhine veya askerlik hizmet ve görevleriyle ilgili olarak işledikleri suçlara ait davalara bakmakla görevli olacak.
Devletin güvenliğine, anayasal düzene ve düzenin işleyişine karşı suçlara ait davalar, her durumda adliye mahkemelerinde görülecek.
Siviller, savaş hali dışında askeri mahkemelerde yargılanamayacak.
ANAYASA MAHKEMESİNİN YAPISI
Anayasa Mahkemesi yeniden yapılandırılacak. Halen 11 asıl 4 yedek üyeli Anayasa Mahkemesi, 17 asıl üyeden oluşacak. TBMM, 2 üyeyi, Sayıştay Genel Kurulunun gösterdiği 3'er aday arasından, 1 üyeyi ise baro başkanlarının avukatlar arasından göstereceği 3 aday arasından gizli oyla seçecek.
Cumhurbaşkanı, 3 üyeyi Yargıtay, 2 üyeyi Danıştay, 1 üyeyi Askeri Yargıtay, 1 üyeyi Askeri Yüksek İdare Mahkemesince gösterilecek 3'er aday içinden en az ikisi hukukçu olmak üzere 3 üyeyi ise YÖK'ün kendi üyesi olmayan yüksek öğretim kurumları öğretim üyeleri arasından göstereceği 3'er aday içinden seçecek.
Cumhurbaşkanı, 4 üyeyi de serbest avukatlar, 1. sınıf hakim ve savcılar ile en az 5 yıl raportörlük yapmış Anayasa Mahkemesi raportörleri arasından belirleyecek. Anayasa Mahkemesi iki bölüm ve Genel Kurul halinde çalışacak.
Bölümler, başkanvekilinin başkanlığında 4 üyenin katılımıyla toplanacak. Genel Kurul ise mahkeme başkanının veya başkanın belirleyeceği başkanvekilinin başkanlığında en az 12 üye ile toplanacak. Bölümler ve genel kurul, kararlarını salt çoğunluk ile alacak.
Siyasi partilere ilişkin dava ve başvurulara, iptal ve itiraz davaları ile Yüce Divan sıfatıyla yürütülecek yargılamalara, Genel Kurul bakacak.
Anayasa Mahkemesi, Anayasa değişikliğinde iptale, siyasi partilerin kapatılmasına ya da devlet yardımından yoksun bırakılmasına karar verilebilmesi için toplantıya katılan üyelerin üçte iki oy çokluğuyla karar alacak.
Anayasa Mahkemesi, Yüce Divan sıfatıyla baktığı davalar dışında kalan işleri, dosya üzerinden inceleyecek. Ancak, bireysel başvurularda duruşma yapılmasına karar verilebilecek. Mahkeme, gerekli gördüğü hallerde sözlü açıklamalarını dinlemek üzere ilgilileri ve konu üzerinde bilgisi olanları çağırabilecek, siyasi partilerin kapatılmasına ilişkin davalarda, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısından sonra kapatılması istenen siyasi partinin genel başkanlığının veya tayin edeceği bir vekilin savunmasını dinleyecek.
Anayasa Mahkemesi üyeleri arasından gizli oyla ve üye tamsayısının salt çoğunluğu ile 4 yıl için bir başkan ve iki başkanvekili seçilecek. Görev süresi bitenler yeniden seçilebilecek.
Anayasa Mahkemesi üyeleri 12 yıl için seçilecek. Bir kişi 2 defa üyeliğe seçilemeyecek. 12 yıldan önce yaş sınırını dolduran üye emekliye ayrılacak.
Anayasa Mahkemesinin mevcut yedek üyeleri “asıl üye” sıfatını kazanacak.
Anayasa Mahkemesine kişisel başvuru yapılabilecek.
YÜCE DİVAN
Meclis Başkanı, Genelkurmay Başkanı, kuvvet komutanları ile Jandarma Genel Komutanı da görevleriyle ilgili suçlardan dolayı Yüce Divanda yargılanacak. Yüce Divan kararlarına karşı yeniden inceleme başvurusu yapılabilecek. Genel Kurulun yeniden inceleme sonucu verdiği kararlar kesin olacak.
Askeri Yargıtay ve Askeri Yüksek İdare Mahkemesi üyeleri için “hakimlik teminatı” geçerli olacak.
HSYK'NIN YAPISI
Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu (HSYK) yeniden yapılandırılacak. HSYK'nın halen 7 olan üye sayısı 22'ye, 5 olan yedek üye sayısı ise 12'ye çıkarılacak. HSYK, 3 daire halinde çalışacak.
HSYK'nın Başkanı, Adalet Bakanı olmaya devam edecek. Adalet Bakanlığı Müsteşarının Kurulda yer alması uygulaması da sürecek.
Kurulun, 4 asıl üyesi, yüksek öğretim kurumlarının hukuk dallarında görev yapan öğretim üyeleri ile avukatlar arasından Cumhurbaşkanınca 3 asıl ve 3 yedek üyesi, Yargıtay üyeleri arasından Yargıtay Genel Kurulunca 2 asıl ve 2 yedek üyesi, Danıştay üyeleri arasından Danıştay Genel Kurulunca 1 asıl ve 1 yedek üyesi, Türkiye Adalet Akademisi Genel Kurulunca kendi üyeleri arasından 7 asıl ve 4 yedek üyesi, birinci sınıf olup, birinci sınıfa ayrılmayı gerektiren nitelikleri yitirmemiş adli yargı hakim ve savcıları arasından adli yargı hakim ve savcılarınca 3 asıl ve 2 yedek üyesi idari yargı hakim ve savcıları arasından idari yargı hakim ve savcılarınca dört yıl için seçilecek. Süresi biten üyeler yeniden seçilebilecek.
Kurul üyeliği seçimi, üyelerin görev süresinin dolmasından önceki 60 gün içinde yapılacak.
Kurulun “meslekten çıkarma” cezasına ilişkin kararlarına itiraz yolu getirilecek. Kurulun diğer kararlarına karşı yargı mercilerine başvurulamayacak.
HSYK'nın mevcut asıl ve yedek üyelerinin görevleri, seçildikleri sürenin sonuna kadar devam edecek.
GEÇİCİ 15. MADDE
“Ekonomik ve Sosyal Konsey” Anayasa kapsamına alınacak. 12 Eylül dönemindeki Milli Güvenlik Konseyi üyeleri ile bu dönemde kurulan hükümetler ve Danışma Meclisi'nde görev alanların yargılanmasını önleyen geçici 15. madde yürürlükten kaldırıldı.
Yabancı haber ajansları ve gazeteler, Anayasa Mahkemesi'nin reform paketi kararını haberlerinde en üst sıralardan yayımladı. Haberlerde kararın ne iktidarı ne de muhalefeti tam olarak tatmin ettiği ifade edildi. Avrasya Grubu uzmanı Wolfgango Piccoli, kararın yoğun tartışmalara gebe olduğunu belirtti.
BLOOMBERG: Mahkeme Erdoğan’ın değişiklik paketini kısmen iptal etti
Anayasa Mahkemesi yargıç ve savcıların gücünü azaltmayı amaçlayan anayasa değişiklik paketini kısmen iptal ederek, Başbakan Recep Tayyip Erdoğan ve muhalefet arasındaki gerginliği tazeleyecek bir karar almış oldu.
Aynı mahkemenin 2007 yılında cumhurbaşkanı adayını reddetmesinin ardından erken seçim çağrısı yapan Erdoğan, otoritesinin gücünü sınayan ve laik muhalifleriyle olan ideolojik savaşını canlandıran reform paketini Mayıs ayında parlamentoya sundu.
Londra merkezli danışmanlık grubu Avrasya Grubu uzmanı Wolfango Piccoli, alınan kararın ardından Türkiye’de “yoğun siyasi karışıklık ortamının beklendiğini” belirtti. Piccoli, Erdoğan’ın gelecek yıl erken seçim çağrısı yapmasının düşük bir olasılık olduğunu ifade etti.
AKP Grup Başkanvekili Bekir Bozdağ, Bloomberg’e değişiklik öngören maddeleri iptal eden mahkemenin “gücünü aştığını” söyledi. Ana muhalefet partisi CHP’nin grup başkan vekillerinden Akif Hamzaçebi ise mahkemenin aldığı kararın endişelerini “kısmen giderdiğini” söyledi.
ASSOCIATED PRESS: Mahkemenin kararı muhalefeti hayal kırıklığına uğrattı
Anayasa Mahkemesi, hükümetin sunduğu anayasa reform paketinde muhalefetin İslam eğilimli Ak Parti’nin yargı üzerindeki nüfuzunu artırmasını sağlayacak değişiklik maddelerini iptal etti.
Muhalefet, alınan kararın yeterli olmadığını belirtti ve Eylül ayında yapılacak referandumda reform paketine karşı kampanya yürütecekleri sözünü verdi. Hükümetin öngördüğü reformlar yargıç ve savcılar üzerindeki denetimi artırırken, parlamento ve Cumhurbaşkanı’nın onları atama yetkisini veriyor.
THE NEW YORK TIMES: Türkiye’de mahkeme anayasa değişikliğinin bazı kısımlarını reddetti
Anayasa Mahkemesi Çarşamba günü aldığı kararla hükümetin gündeme getirdiği tartışmalı anayasada değişiklik ve yargı kurumlarında yeniden yapılandırma öngören paketin bazı kısımlarını reddetti ancak muhalefetin değişikliklerin tamamen iptali istemini de kabul etmedi.
Değişikliklerin Eylül ayında referanduma gitmesi kesinleştiren kararla Türkiye’deki laik yerleşmiş kadrolarla iktidardaki Ak Parti arasındaki süregelen güç çatışması yeni bir dönemece girdi.
Ak Parti teklif edilen değişikliklerin Türkiye’nin modası geçmiş anayasasını Batu Avrupa demokrasileriyle aynı seviyeye getirmek için gerekli olduğunu savunuyor. Ancak muhalefetteki CHP bu değişikliklerin İslamcı eğilimli hükümetin askeri atamalarda ve yargı atamalarında daha fazla kontrol elde etmek için devletle yargı arasındaki ayrıma son verme çabası olduğunu ifade ediyor.
Hukuk uzmanları mahkemenin Cumhurbaşkanı’na Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu’nun üyelerini seçme konusunda daha fazla yetki verilmesini reddettiğini belirtti.
Türkiye’nin Avrupa Birliği İlişkilerinden Sorumlu Bakan’ı Egemen Bağış, Ankara’dan telefonla yaptığı açıklamada, “Anayasa Mahkemesi bu değişiklikleri yaparak yetkisinin dışına çıkmıştır. Ana muhalefet partisi kendi kendine milletin karar verme hakkına müdahale yetkisini vermiştir. Ancak son sözü millet söyleyecektir” dedi.
Türkiye’de Anayasa Mahkemesi, hükümetin desteklediği anayasa reformu paketinin kilit maddelerini iptal etti. Mahkeme muhalefetin bütün değişiklikleri iptal talebini reddederken, geri kalan maddelerin planlandığı gibi referanduma götürülmesine karar verdi.
Kendisini Mustafa Kemal Atatürk’ün kurduğu siyasi sistemin laik gardiyanı olarak gören yüksek mahkeme, yargı bağımsızlığı konusunda daha önce defalarca Ak Parti’yle çatışmaya girmişti.
BBC İstanbul temsilcisi Jonathan Head, son gelişmenin hükümetin anayasa değişiklik planlarına vurulmuş büyük bir darbe olduğunu söyledi.
Ancak durumun hükümet için daha kötü olabileceğini belirten Head, bundan iki yıl önce Ak Parti’nin dini görüşlerinden dolayı kapatılmasını görüşen Anayasa Mahkemesi’nin teklif edilen değişikliklerin tamamını reddetmediğini ifade etti.
Halihazırdaki paketin yargının gücünü sürdürmesine izin verdiğini belirten Head, yargı organlarının Türkiye’nin laik sistemine seçilmiş politikacılardan gelmesi muhtemel savunmalarına devam etmelerinin söz konusu olduğunu belirtti.
AGENCE FRANCE PRESSE: Anayasa reformu kısmen iptal edildi
Anayasa Mahkemesi, hükümetin desteklediği ancak muhalefetin yargının gücünü kısarak hükümetin iktidarını güçlendireceğini ileri sürdüğü anayasa değişikliği paketini kısmen iptal etti.
Hükümet, mahkemeyi yetki sınırını aşmakla eleştirirken, değişikliklerin çok büyük bir reform paketinin bir parçası olduğunu ve planlandığı gibi 12 Eylül’de referanduma gidileceğini belirtti. Laik yargı sistemi ve ordunun gücünü kısıtlayan reform paketi, Mayıs ayında İslamî eğilimli Ak Parti tarafından parlamentoya sunuldu.
Anayasa Mahkemesi verdiği kararda, reform paketinin tümünü değil mahkemenin kendisiyle ve yargıç ile savcıların atamalarını belirleyen HSYK’yı ilgilendiren değişiklikleri iptal etti. Adalet Bakanı Sadullah Ergin, Anayasa Mahkemesi’nin değişiklikleri denetleme iddiasıyla yetkisini aştığını ve parlamentoda alınan kararın dışına çıkıldığını belirtti.
Türkiye’nin önde gelen yargıçları, paketin yargının bağımsızlığını çiğnemek ve güçler ayrılığını ihlal etmekle eleştirdi. Değişiklik paketi askeri mahkemelerin yargı yetkisini kısıtlamayı ve askeri personelin sivil mahkemelerde yargılanmasının önünü açmayı hedefliyor.
EL CEZİRE: Mahkeme Türk anayasası reformunu iptal etti
Anayasa Mahkemesi, devletin öne sürdüğü anayasa değişiklik paketi kapsamında, kendi bünyesindeki ve yargıçlar ile savcıların atamasını yapan HSYK’nın atama yetkilerini ilgilendiren maddelerini iptal etti.
Ancak anayasa değişikliği paketindeki diğer değişiklikler ile 12 Eylül tarihinde yapılması planlanan referanduma gidilebilecek. El Cezire’nin İstanbul muhabiri Anita McNaught, reform paketinde iptal edilen maddelerin “tüm paketi etkisiz kılmadığını” ancak “hükümet için bir geri adım olduğunu” belirtti.
Ak Parti hükümeti, reformların Türkiye’nin Avrupa Birliği’ne (AB) üye olabilmesi için gerekli olduğunu savunuyor.
REUTERS: Türkiye anayasa değişikliğinde referanduma gidiyor
Anayasa Mahkemesi hükümetin sunduğu anayasa değişikliği paketindeki değişikliklerin çoğunu kabul etti. Böylece, hükümetin demokrasiyi güçlendirmek ve Avrupa Birliği (AB) üyeliği sürecinde ilerlemek adına gerekli gördüğü tartışmalı değişiklikler referanduma gidecek.
Mahkeme, hükümete yargıçların atanmasında güç kazandıracak değişiklik maddelerini iptal etti ancak, muhalefetin tüm reform paketinin iptal edilmesini talebini reddetti.
Laik analistler, reform paketini Başbakan Recep Tayyip Erdoğan hükümetinin devletin tüm kademelerinde kontrolü ele geçirme ve Türkiye’nin laik prensiplerini altını oyma girişimi olarak görüyor.
Tüm Yazıları (551)
Anayasa mahkemesinin kararından sonra 12 Eylül'de halk oyuna sunulacak konular şu şekilde.